Çin’de bir Avrupa klasiği: Merkel’in incileri
Merkel'in Çin ziyaretinin konjonktürel önemi hem Avrupa hem de Çin için yeni bir ilişki ortamı geliştirmeyi zorluyor
Kadir Temiz/ Dünya Bülteni - Çin
Avrupa'nın en iyi ekonomisi ile Asya'nın en iyi ekonomisinin en temel tartışma konusunu Avrupa borç krizinin oluşturduğu bir küresel siyaset ortamında gerçekleşen Merkel'in Çin gezisi şimdiden mizah konusu olmaya başladı. Çin medyasında ziyaret öncesinde resmedilen Avrupa bir bakıma kolonyal dönemde Çinlilerin tarihsel hafızasına kazınmış Avrupa imajını sarsıyor. Avrupa gazetelerinde sarsılan bu imaj Çin'in insan hakları karnesinin gündeme getirilmesiyle aşılmaya çalışırken Çinliler reel politiğin ve diplomasinin dilini hala iyi bir şekilde kullanmaya devam ediyor.
Merkel'in Çin ziyaretinin konjonktürel önemi hem Avrupa hem de Çin için yeni bir ilişki ortamı geliştirmeyi zorluyor. Merkel'in çantasında üç önemli konuyla geldiği yapılan ilk açıklamalarla gün yüzüne çıktı. İlk olarak Merkel 3.2 trilyon doları bulan Çin döviz rezervlerinin bir kısmını Avrupa borç krizini çözmek için kullanmayı teklif etti. Bir başka borç sarmalına dönüşebilecek bu planın gerçekleşmesi ilk açıklamalarda imkânsız gibi duruyor. Avrupa'nın bu teklifine karşı Çin'in cevabı oldukça şaşırtıcı: "Avrupa borç krizinin küresel ekonomiyi etkilememesi ve serbest ticareti engelleyici bir yöne evirilmemesi Çin'in birincil çıkarları arasındadır. Bu şartla öncelikle IMF gibi uluslar arası kurumlar devreye sokulmalıdır".
Ancak kısa vadede Çin Avrupa borç krizinin aktörlerinden biri olamaz. Wen Jiabao Avrupa'da Çin lehine yapılabilecek herhangi bir yatırım ve hukuki mevzuat kolaylığı karşısında bu kararı tekrar gözden geçirebileceklerini söyledi. Bu anlamıyla AB ülkeleri ile yaklaşık 170 milyar doları bulan ticari hacmi arttıracak yapısal reform paketi de gündemde.
Peki Çin buna ikna olur mu? Bölgesel liderlik veya küresel alternatif güç olmak varken neden iniş halindeki trendleri takip etmelidir? Tam da burada Merkel'in ikinci torbası açılıyor ve bu gezi ile birlikte yeni bir Euro-Atlantik planın devreye sokulduğu anlaşılıyor. Geçtiğimiz haftalarda hem Clinton hem de Obama Asya'yı yeni "pivot" bölge olarak belirleyen açıklamalar yapmıştı. Yani Asya'da kontrol edilemeyen bir güç özellikle pasifik kanalıyla ABD'yi doğrudan etkileyebilir. Bu konuda kriz içindeki Avrupa'yı da ikna etmek zor olmadı. Ve böylece Merkel bir elinde borç krizi dosyası diğer elinde İran ve Suriye dosyası ile Çin'in yolunu tuttu. Ortadoğu'da elini yüzüne bulaştıran Euro-Atlantik ittifakı Asya'dan yardım mı istiyor? Bu sorunun cevabını tez elden vermek kolay olmasa da Çin'in kendi bölgesinde ve Ortadoğu gibi kadim medeniyet havzasında küresel ölçekte bir strateji geliştirmemesi durumunda aynı 19.yy emperyalizmine benzer bir şekilde anlaşmalı limanlara bölünmesi ihtimal dışı değil. Geçmişte Hong Kong ve Şangay bu kalkınma ve modernleşme hamlesini gerçekleştirirken bugünün modern anlaşma limanları Shenzhen, Chongqing ve Guanzhou olmaması için çok fazla sebep yok.
Her ne kadar ABD ittifakı Çin'e Asya Pasifik bölge politikaları anlamında mantıklı bir kalkınma yolu gibi görünse de yaşlı ve hasta kıta Avrupa'nın yükünü paylaşma konusunda oldukça olumsuz bir görüşe sahip. Hem mali yük hem de tarihsel hafıza Avrupa'yı Asya'da hasta adam olarak kabul görmeye çok yatkın. Fransa ve İngiltere'nin sömürge mirası yeni yüzyılda Asya'da bambaşka bir yüzle belirmek üzere.
Merkel'in iran ve Suriye dosyası ise Çinliler için iki sebepten dolayı çok zayıf bir dosya. Öncelikle Merkel'in elinde sadece nükleer silah üretmeye çalıştığı iddialarına dayanan tek bir argüman var. Ancak Çin için İran toplam petrol ihtiyacının %10'unu karşıladığı bir ülke. İkinci olarak Ortadoğu konusunda İran Çin için bölge ile şimdilik tek ilişki kurabildiği kanal. İsrail ise Arap-Çin ilişkilerinin ağırlığı altında eziliyor. Ayrıca Hürmüz boğazında çıkabilecek herhangi bir çatışma ortamında ilk etkilenecek ülkeler arasında başı Çin çekiyor. Körfez'den aldığı petrol miktarı ile ekonomisi neredeyse durma noktasına gelebilir. Bu sebeple hem ekonomik anlamda hem de bölgesel politika anlamında İran Çin için vazgeçilmez bir ortak. Benzer iddialar Suriye için dile getirilse de Suriye konusunda Çin İran sorunu kadar iddialı değil. Beşşar Esad'a geçtiğimiz haftalarda uyarı mesajları veren Çin bir yandan Rusya bir yandan da ABD arasında kalmış durumda. Ancak son kertede İran ve Rusya hattından ayrılmayacaktır.
Çin'in bu arada kalmış durumdan acilen kurtulup hem Ortadoğu'da hem de küresel siyasette uygun bir söylem geliştirmesi gerekiyor. Böyle bir söylem ve siyaset geliştirmediği müddetçe Çin'in önünde soğuk savaş şartlarından başka bir seçenek kalmıyor. Soğuk Savaş döneminin Sovyet ve ABD çatışmasının arasından ağır yaralı olarak kurtulan Çin'in bugün ayakta kalmasını sağlayan şey yükselen ekonomisi, nüfusu ve farklılıklarını iyi yönetebilmesi. Ancak bu üç konu da çok hassas konular. Her an ekonomi, nüfus baskısı ve farklılıkları dolayısı ile başı belaya girebilir.
Her gittiği "öteki" ülkede insan hakları karnesini çıkarmaya alışmış Avrupa liderlerinin Çin'e ekonomik olarak boynu bükük gitmiş olmaları bile bu konuyu getirmelerini engellemedi. Merkel'in üçüncü dosyası bugünkü gündemde çokça tartışılmadı ama batı medyasında sürekli ısıtıldı. Borç istemeye gittiği ülkenin kapısında hala "yüce" Avrupa değerlerinden bahsetmek herhalde yine bir Avrupalı lidere yakıştırdı. O Avrupalı değerlerin Bosna'da, Irak'ta, Afganistan'da ayaklar altına alındığını Avrupalılar görmese bile dünya gördü. 19.yy emperyalizmini tarihsel hafızasında yeniden anlamaya çalışan medeniyetleri yeni yüzyıldaki yeni sömürgeciliği de hafızalarına yazıyorlar. Çin'in de benzer bir değer sorunu yaşadığı hem Tibet hem Uygur sorunlarında açıkça görülüyor. Tam da bu sebeple Çin eleştirdiği "batı" imajının ideolojik kalıntılarından kurtulup yerel olanla ilişkisini yeniden kurgulamalıdır. Aksi halde hem Asya hem de küresel siyasetteki belirsizlikler çok ciddi sonuçlara sebep olacak bunalım alanlarına dönüşme riski taşıyor.
06.02.2012 13:21
Haberin kaynağı: dunyabulteni.net
